W obliczu trwających prac legislacyjnych nad dyrektywą AAQD odbyło się spotkanie Forum Współpracy LeadAir, podczas którego uczestnicy analizowali potencjalne wyzwania związane z przyszłym wdrażaniem nowych przepisów oraz możliwości skutecznego i sprawiedliwego przeciwdziałania zanieczyszczeniom powietrza. Założeniem warsztatów była identyfikacja i ocena ponadgminnych form współpracy, które mogą stanowić narzędzia wspierające poprawę jakości powietrza. Dyskusja obejmowała m.in. kwestie związane z prowadzeniem kontroli, edukacją mieszkańców oraz pisaniem i realizacją projektów.
W warsztatach wzięły udział miasta uczestniczące w 5. edycji programu LeadAir: Bełchatów, Brzostek, Kołobrzeg, Kraków, Namysłów, Piastów, Rawicz, Rybnik, Warszawa i Włocławek – a także przedstawicielki Urzędu Marszałkowskiego woj. Mazowieckiego i woj. Śląskiego, reprezentanci Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Ogromną wartością był również głos przedstawicieli straży gminnej, międzygminnej oraz ekodoradców.
Skuteczna poprawa jakości powietrza wymaga nie tylko działań podejmowanych na poziomie pojedynczej gminy, lecz także współpracy wykraczającej poza jej granice administracyjne. Choć jednostki samorządowe powinny rozwijać i wzmacniać własne kompetencje i zdolności w zakresie ochrony powietrza, to nie zawsze dysponują wystarczającymi zasobami, aby samodzielnie sprostać wyzwaniom. Ze względu na transgraniczny charakter zanieczyszczeń powietrza oraz częste podobieństwo problemów występujących w sąsiednich gminach, istotnym elementem skutecznych działań zdaje się budowanie ponadgminnych form współpracy. Tworzenie spójnego systemu współdziałania – zarówno wewnątrz gmin, jak i ponad ich granicami – może zwiększać efektywność podejmowanych działań i sprzyjać osiąganiu trwałej poprawy jakości powietrza.
Czerwcowe warsztaty otworzyła prezentacja Ministerstwa Klimatu i Środowiska, poświęcona aktualnemu stanowi prac nad wdrożeniem dyrektywy AAQD do prawa polskiego. Przedstawiono również szerszy kontekst prowadzonych działań legislacyjnych oraz wyzwania związane z implementacją nowych regulacji.
Następnie, w celu zarysowania potencjalnych ścieżek dojścia do nowych, niższych norm jakości powietrza, uczestnicy warsztatów mieli szansę wysłuchać kilku inspirujących prezentacji skupionych wokół wątków współpracy. Wśród omawianych study case’ów pojawiły się przykłady:
Powyższe przykłady stanowiły punkt wyjścia do pracy warsztatowej. Na ich podstawie przedstawiciele administracji centralnej i samorządowej wspólnie analizowali możliwe ścieżki wspierania gmin w realizacji działań na rzecz poprawy jakości powietrza. Omawialiśmy potencjał straży międzygminnej w budowaniu szerszego ekosystemu wspierającego modernizację indywidualnych źródeł ciepła; potrzebę budowania sieci ekodoradców, mającej na celu wsparcie ośrodków o mniejszych zasobach i kadrach oraz potencjał wielopoziomowej współpracy – sprzyjającej kolektywnemu opracowywaniu projektów, ich realizacji oraz pozyskiwaniu środków na działania w obszarze jakości powietrza. Przeprowadzone rozmowy stanowią istotny punkt wyjścia, szczególnie dla gmin o mniejszych zasobach i ograniczonych możliwościach organizacyjnych. Rozwijanie współpracy ponadgminnej umożliwia efektywniejsze wykorzystanie dostępnych kompetencji i zasobów. Co więcej, kolektywne podejście do planowania i realizacji działań na rzecz jakości powietrza sprzyja wymianie doświadczeń, wzmacnia potencjał instytucjonalny samorządów oraz ułatwia wdrażanie skutecznych rozwiązań.
W drugiej połowie roku, w ramach projektu LeadAir, będziemy pogłębić wątki możliwych ścieżek osiągnięcia norm jakości powietrza wynikających z dyrektywy AAQD. Punktem wyjścia będą wnioski z przeprowadzonych rozmów, a dalsze prace mają uwzględniać zróżnicowane uwarunkowania samorządów, w tym specyfikę funkcjonowania zarówno mniejszych, jak i większych ośrodków.
